“Динамодан” чемпиондыққа дейін – “Ордабасы” тарихы

Команда үйі Қажымұқан Мұңайтпасов атындағы стадион, сыйымдылығы шамамен 25 000 орын. “Ордабасы” Қазақстан чемпионы, Қазақстан кубогының екі дүркін иегері және Суперкубок жеңімпазы.  

Бірақ мұнда бір маңызды тарихи нюанс бар: клубтың ресми “Клуб” бөлімінде қазіргі кәсіби арқау 1976 жылы құрылған “Мелиоратор” командасынан егжей-тегжейлі баяндалады, ал жалпы тарихи сабақтастық 1949 жылдан жүргізіледі. Сондықтан “Ордабасы” тарихын дұрыс түсіндіру үшін екі желіні қатар қараған жөн: біріншісі — 1949 жылдан басталатын қалалық-футболдық шежіре, екіншісі — 1976 жылдан айқын көрінетін “Мелиоратор–Жігер–Достық–Ордабасы” кәсіби желісі.  

Түп-тамыры: “Динамо”, “Еңбек”, “Металлург”, “Мелиоратор”, “Жігер”

Клубтың тарихи арнасы мынадай болып қалыптасқан: 1949 — “Динамо”, 1960 — “Еңбек”, 1961 — “Металлург”, 1981 — “Мелиоратор”, 1992 — “Жігер”. Осы тізбек “Ордабасының” бүгінгі ресми тарихының өзегі саналады.  

Ресми клуб дерегі бойынша, “Мелиоратор” шеберлер командасы 1976 жылдың күзіндеШымкент гидромелиоративтік-құрылыс техникумының студенттері, оқытушылары мен қызметкерлері негізінде жасақталды. Құрылған жылы-ақ облыстық “Қайрат” кеңесінің чемпионы атанып, өтпелі турнирде жеңіп, қалалық біріншілікке жолдама алды. 1977 жылы қала чемпионы, сол жылы облыс чемпионы болды. 1978–1980 жылдары Қазақ КСР чемпионатында ойнап, 1980 жылы Қазақ КСР чемпионы атанды.  

1981 жылдан бастап “Мелиоратор” КСРО чемпионатының екінші лигасында өнер көрсетті. Ресми деректе команда 1985–1987 жылдары өз аймағында үш мәрте бірінші орын алып, бірінші лигаға шығу үшін өтпелі ойындарға қатысқаны жазылған. Сонымен қатар, “Мелиоратор” Қазақ КСР Кубогын 1984, 1985, 1987 жылдары үш рет жеңіп алды. Бұл кезең Шымкент футболының ең қуатты кеңестік дәуірлерінің бірі болды.  

Тәуелсіздік басындағы кезең: “Жігер” және “Томирис”

1992 жылы “Мелиоратор” атауы “Жігерге” ауысты. Екі жылдан соң, 1994 жылы, “Жігер” Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері атанды. Ресми клуб дерегінде сол маусымның қорытындысы бойынша команданың 7 ойыншысы елдің үздік 33 футболшысының қатарына енгені көрсетілген. Бұл — Шымкент клубының тәуелсіз Қазақстандағы алғашқы ірі табыстарының бірі.  

Бүгінгі “Ордабасы” тек “Жігердің” емес, “Томиристің” де тарихын мұра етеді. “Томирис” тармағы былай өрбіген: 1992 — SKIF-Arsenal, 1993 — SKIF-Ordabasy, 1998 — Tomiris, 1999 — Sintez, 2000 — қайтадан Tomiris. Демек, кейінгі “Ордабасы” — Шымкент футболындағы екі желінің тоғысқан нүктесі.  

Осы аралықта клуб Азия кеңістігінде де із қалдырды. Құрлықтық тарих кестесіне қарағанда, 1996/97 Азия Кубок иегерлері кубогында Шымкенттік клуб алдымен “Turan Daşoguz”-дыжалпы есеппен 5:1, кейін “Semetei Kyzyl-Kiya”-ны 7:3 есебімен ұтып, ширек финалда Иранның “Esteghlal” клубына жол берді. Бұл — Еуропалық кезеңге дейінгі халықаралық тәжірибенің маңызды беті.  

“Достық” арқылы жаңа клубтық модельге өту

2000 жылдың шілдесінде Оңтүстік Қазақстан облысы әкімінің шешімімен жоғары лигада ойнаған “Жігер” мен “Томирис” негізінде “Достық” құрылды. 2000 жылғы чемпионатта команда 13-орын алды. Кейін, 2002 жылдың желтоқсанында, облыс әкімінің шешімімен “Ордабасы спорт клубы” корпоративтік қоры құрылып, соның базасында футбол командасы Қазақстан Суперлигасының келесі маусымына дайындалды. Дәл осы біріккен “Достық” 2003 маусымының алдында “Ордабасы” атауын алды.  

Жаңа атаумен клуб 2000-жылдардың басында жоғарғы лигада тұрақтануға тырысты. Ішкі чемпионат кестесі бойынша “Ордабасы” 2003 жылы 6-орын, 2005 жылы тағы 6-орын алды, бірақ арада 14-орын, 13-орын секілді құбылмалы маусымдар да болды. Бұл кезең клубтың жаңа құрылымға бейімделу уақыты еді.  

2011–2012: алғашқы үлкен трофейлер

Клуб тарихындағы шын серпіліс 2011 жылы келді. “Ордабасы” Қазақстан кубогын жеңіп алды. Ал 2012 жылы Қазақстан Суперкубогын ұтты. Бұл жетістіктер ресми клуб дерегінде де, жалпы құрмет тізімінде де нақты көрсетілген.  

Еурокубоктағы ең есте қаларлық ерте кезеңдердің бірі де осы уақытқа сай келеді. 2012/13 Еуропа лигасында “Ордабасы” алғашқы іріктеу кезеңінде Сербияның “Jagodina” клубынан 1:0 есебімен өтіп, екінші кезеңде Норвегияның “Rosenborg” клубына 3:4 есебімен есе жіберді. Яғни клуб бұл жылдары ішкі кубоктық табысты халықаралық тәжірибемен ұштастыра бастады.  

2014–2019: тұрақты жоғары деңгей және Еуропаға шығулар

2014 жылдан кейін “Ордабасы” біртіндеп Қазақстандағы ең тұрақты клубтардың біріне айналды. Ішкі чемпионат нәтижелері бойынша команда 2014, 2015, 2016 жылдары қатарынан 4-орыниеленіп, Еуропа лигасының 2015, 2016, 2017 маусымдарына жолдама алды.  

Еурокубоктарда бұл кезеңде “Ордабасы” әртүрлі қарсыластармен ойнады: “Beitar Jerusalem”, “Čukarički”, “Široki Brijeg” сынды командалармен кездесіп, тәжірибе жинады. Ал 2017 жылыклуб Қазақстан чемпионатында 3-орын алып, қола медаль еншіледі.  

Келесі биік белес — 2019 жыл. Сол маусымда “Ордабасы” тағы да чемпионатты 3-орынменаяқтады. Еуропа лигасында грузиялық “Torpedo Kutaisi” клубын 3:0 жалпы есеппен жеңіп, кейін Чехияның Mladá Boleslav командасына қарсы тартысты екі матч өткізді. Бұл кезеңде “Ордабасы” Қазақстан футболының тұрақты Еурокубокшы ұжымдарының біріне айналды.  

2020–2022: орта белестегі тұрақтылық және қайта оралған кубок

2020, 2021 және 2022 маусымдарында клуб чемпионатта 5-орынмен шектелді. Бір қарағанда бұл аса жарқын нәтиже емес, бірақ команда құламады, керісінше трофей үшін күресетін деңгейін сақтап қалды.  

Сол тұрақтылықтың жемісі 2022 жылы көрінді. “Ордабасы” Қазақстан кубогын қайтадан жеңіп алды.

2023: алтын маусым

Клуб тарихындағы ең ұлы беттердің бірі — 2023 жыл. “Ордабасы” маусымды 1-орында аяқтап, 26 матчта 18 жеңіс, 4 тең ойын, 4 жеңіліс, 48:21 гол айырмасымен және 58 ұпайменҚазақстан чемпионы атанды. Сол маусымда клуб Қазақстан кубогында да финалға дейін жетіп, күміс жүлдегер болды.  

2023 жылғы чемпиондық — “Ордабасының” ұзақ тарихи жолының шарықтау шегі. 1949 жылғы бастаудан, кеңестік “Мелиоратор” дәуірінен, тәуелсіздік тұсындағы “Жігер” мен “Достық” кезеңдерінен өткен клуб ақыры елдің ең мықты командасы атанды.

2024–2025: чемпионнан қайта құру сатысына

2024 жылы “Ордабасы” Премьер лигада 4-орын алды. Бірақ сол жылы клуб құрлықтық деңгейде жаңа сатыны бастан өткерді. 2024/25 Чемпиондар лигасының бірінші іріктеу кезеңінде “Petrocub Hîncești” клубымен ойнады, кейін Конференция лигасында “Differdange 03” және “Pyunik” клубтарына қарсы матчтар өткізді.  

2025 жылы клуб қайтадан Қазақстан кубогының финалына дейін жетті.

2026: бүгінгі “Ордабасы”

2026 жылға келгенде “Ордабасы” жай ғана дәстүрлі клуб емес, қайта жаңғыру үстіндегі жобаға айналды. Клубты жекеменшік басқару үлгісіне көшіру туралы меморандумға қол қойылып, Дархан Қызайбаев клуб президенті болып тағайындалды.

Инфрақұрылым жағынан да ірі қадам жасалды, 2026 жылғы 20 қаңтарда клуб Бадам су қоймасы маңындағы жаңа базасын ашты. Ресми мәліметте база аумағы 8 гектар, ішінде 62 адамдық қонақүй, асхана, жаттығу залы, дәрігер бөлмесі, қалпына келу аймағы және екі алаңбар екені айтылады.

Қысқа қорытынды

Егер “Ордабасының” тарихын бір сөйлеммен түйіндесек, бұл — Шымкент футболының бірнеше буынын біріктірген, атауы талай өзгерген, бірақ тамыры үзілмеген клубтың 2023 жылы чемпиондық шыңға жетіп, 2026 жылы жаңа басқару мен жаңа инфрақұрылым арқылы келесі кезеңге қадам басқан тарихы. Оның жолы “Динамо” мен “Мелиоратордан” басталып, “Жігер”, “Томирис”, “Достық” арқылы бүгінгі “Ордабасыға” келіп тоғысады.