Соңғы жылдары Қазақстандағы ең табысты клубтардың бірі саналатын "Астана" футбол клубының жағдайы қоғамда қызу талқыланып келеді. Бір кездері Еуропа аренасында еліміздің футболын танытқан команда бүгінде қаржылық қиындықтарға, басқару мәселелеріне және инфрақұрылымдық проблемаларға тап болғаны туралы ақпараттар жиі жариялануда.
Жанкүйерлер мен клуб жанындағы футбол орталығының тәрбиеленушілерінің ата-аналары бұл жағдайға алаңдаушылық білдіріп, Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың атына арнайы өтініш жолдаған. Өтініште клубтағы күрделі мәселелерге назар аударып, жағдайды жеке бақылауға алу сұралған. Бұл жағдай елдегі футбол басқару жүйесіне және клубтардың қаржылық тұрақтылығына қатысты маңызды сұрақтарды қайта көтеріп отыр.
Қаржылық қиындықтар және клубтың қарызы
Бірқатар Қазақстандық спорттық ақпарат құралдарының мәліметіне сәйкес, "Астана" клубының қарызы шамамен 5–6 миллиард теңгеге жеткен. Мұндай ірі қаржылық міндеттемелер клубтың тұрақты дамуына айтарлықтай кедергі келтіріп отыр.
Қаржылық дағдарыс бірнеше факторға байланысты қалыптасты. Ең алдымен, клубтың негізгі демеушілерінің бірі болып саналатын "Самұрық-Қазына" қорының қаржыландыру көлемі қысқарған. Кейбір ақпараттар бойынша, клуб бюджеті бұрынғы деңгеймен салыстырғанда шамамен екі есеге азайған.
Бюджеттің қысқаруы клуб басшылығын бірқатар қиын шешімдер қабылдауға мәжбүр етті. Соның ішінде:
– командадағы жетекші ойыншыларды сатуға мәжбүр болу
– трансферлік саясаттың өзгеруі
– қызметкерлер мен ойыншылардың жалақысын төлеу мәселесінің туындауы
Сарапшылардың пікірінше, мұндай жағдай ұзақ уақытқа созылса, клубтың спорттық нәтижелеріне ғана емес, жалпы Қазақстандық футболдың халықаралық беделіне де кері әсер етуі мүмкін.
Қазақстан футболының халықаралық бренді
"Астана” клубы тәуелсіз Қазақстан тарихында ерекше орын алады. Команда Қазақстан чемпионы атанған ең табысты клубтардың бірі саналады және бірнеше рет еурокубок турнирлерінің топтық кезеңдерінде өнер көрсеткен.
Соңғы он жыл ішінде дәл осы клуб Еуропа аренасында еліміздің футболын танытып, халықаралық деңгейде тұрақты қатысушыға айналды. Сондықтан сарапшылардың пікірінше, клубтың қаржылық тұрақсыздыққа ұшырауы тек бір команданың мәселесі емес, ел имиджіне де әсер етуі мүмкін.
Жанкүйерлер өз үндеулерінде "Астананың" ықтимал банкроттығы Қазақстанның спорттық беделіне үлкен соққы болуы мүмкін екенін атап өткен.
Стадион мәселесі және матчтардың Алматыға ауысуы
Клубтың айналасындағы мәселелердің бірі — "Астана-Арена” стадионының ұзақ уақыт жөндеуге жабылуы.
2024 жылдың қыркүйегінде жанкүйерлер Президентке ашық хат жолдап, бұл жағдайға араласуды сұраған. Себебі жөндеу жұмыстарының ұзаққа созылуы салдарынан клуб өз үйіндегі матчтарды Алматы қаласында өткізуге мәжбүр болды.
Бұл жағдай бірнеше қиындық туғызды:
– Астаналық жанкүйерлердің командасын стадионда қолдау мүмкіндігі шектелді
– клубтың матч күніндегі табысы азайды
– команданың үй алаңындағы артықшылығы жоғалды
Жанкүйерлердің айтуынша, Астананың басты стадионы ұзақ уақыт жабық тұруы клубтың дамуына да, елдегі футбол мәдениетіне де теріс әсер етті.
Балалар футбол орталығының мәселелері
Клубқа қатысты тағы бір маңызды мәселе — жастар мен балалар футболының жағдайы.
2023 жылы клуб жанындағы футбол орталығының тәрбиеленушілерінің ата-аналары БАҚ-қа балалар дайындығының жағдайы нашарлап кеткенін айтып шағымданған. Олардың айтуынша:
– жас футболшыларға қажетті спорттық киім мен жабдық жетіспейді
– жаттығу алаңдары жеткіліксіз
– инфрақұрылым мәселелері бар
– клубтағы қаржылық қиындықтар салдарынан кейбір балалар топтарының қысқару қаупі туындаған
Бұл мәселе сарапшылардың ерекше назарын аударды. Себебі кез келген кәсіби клубтың болашағы оның жастар академиясының дамуына тікелей байланысты.
Егер балалар футболы жүйесі әлсіресе, бірнеше жылдан кейін кәсіби команда құрамын толықтыратын талантты ойыншылардың саны азаюы мүмкін.
2021 жылғы басқару дауы
"Астана” клубындағы басқару мәселелері бұған дейін де қоғам назарында болған.
2021 жылдың тамыз айында Қазақстан ұлттық құрамасының бұрынғы қақпашысы Давид Лория, сол кезде клубтың бас директоры қызметін атқарып жүрген, Президентке ашық хат жазған.
Өз үндеуінде ол қызметтен босатылғанын БАҚ арқылы білгенін, клубтың қаржылық операциялары бұғатталғанын, соның салдарынан ойыншылар мен қызметкерлердің жалақысы уақытында төленбегенін айтқан.
Оның пікірінше, мұндай жағдай командадағы психологиялық ахуалға әсер етіп, спорттық нәтижелердің төмендеуіне әкелген.
Қазақстан футболындағы жүйелік мәселелер
"Астана” клубының айналасындағы жағдай Қазақстан футболындағы жүйелік проблемаларды көрсетеді.
Сарапшылар бірнеше негізгі факторды атап өтеді:
1. Клубтардың демеушілерге тәуелділігі
Көптеген клубтар мемлекеттік немесе квазимемлекеттік құрылымдардың қаржыландыруына тәуелді.
2. Қаржылық тұрақсыздық
Клубтардың тұрақты бизнес-модельдерінің болмауы ұзақ мерзімді жоспарлауға кедергі келтіреді.
3. Инфрақұрылым мәселелері
Стадиондар мен жаттығу базаларының жетіспеуі клубтардың дамуын тежейді.
4. Жастар футболының әлсіздігі
Академиялардың жеткілікті қаржыландырылмауы талантты ойыншылардың дамуына кері әсер етеді.
Қорытынды
"Астана” футбол клубының қазіргі жағдайы Қазақстан футболының алдында тұрған маңызды мәселелерді айқын көрсетеді. Қаржылық қиындықтар, басқару даулары, инфрақұрылым проблемалары және жастар футболының әлсіздігі — бұл тек бір клубқа ғана тән мәселе емес.
Дегенмен "Астана” клубы — еліміздің футбол тарихындағы ең табысты жобалардың бірі. Егер клубтың қаржылық тұрақтылығы қамтамасыз етіліп, басқару жүйесі тиімді ұйымдастырылса, ол қайтадан Қазақстан футболының көшбасшысы болып қала алады.
Жанкүйерлер мен қоғам өкілдерінің алаңдаушылығы да осыған байланысты. Өйткені "Астана" клубының тағдыры тек бір команданың болашағы ғана емес, Қазақстан футболының халықаралық беделімен де тығыз байланысты.
